Vào một buổi sáng cách đây 20 năm, anh trai tôi đã bất ngờ qua đời. Anh ấy 37 tuổi, khỏe mạnh, đã có vợ và hai con. Thời điểm đó tôi vốn đã là một cựu chiến binh, đang trải qua sang chấn và sống với toàn bộ các triệu chứng PTSD từ những gì xảy ra trong quá khứ.
Cái chết của anh trai khiến cho tôi và các thành viên trong gia đình trở nên suy sụp. Gia đình chúng tôi vốn đã phải đương đầu với một số mất mát và khó khăn trước đây, nhưng lần này thì khác. Anh trai tôi vốn dĩ đã đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ chúng tôi đối phó với những thách thức về sức khỏe và tài chính. Việc mất anh ấy đã tạo nên hiệu ứng domino cực lớn và cấu trúc gia đình bền chặt của chúng tôi đã bắt đầu mờ nhạt.
Tôi đã suy sụp, tê liệt và sợ hãi khi phải hòa nhập vào cuộc sống. Tôi dốc hết sức mình vào công việc, việc đó giúp tôi nhìn thấy ý nghĩa và mục đích sống. Ngày qua ngày, tôi sống sót được nhờ có các deadline và công việc liên tục ập đến, chúng giúp tôi thức dậy vào buổi sáng và tập trung vào những việc khác. Tuy nhiên, tôi vẫn không hòa nhập được với cuộc sống.
Sự Thống Trị của Nỗi Sợ
Gần 4 năm sau, tôi nhận được học bổng Fulbright để theo đuổi chương trình thạc sĩ tại Hoa Kỳ, tôi rất sợ phải đi. Tôi thực sự không muốn đi, nhưng tôi cũng không muốn ở lại. Tôi cảm thấy tê liệt, sợ hãi và không nhận ra rằng niềm đam mê học tập, việc tìm kiếm ý nghĩa và mục đích chính là biểu hiện của niềm đam mê sống của tôi. Nỗi sợ hãi đã thống trị đến mức, nó che lấp hầu hết mọi thứ khác.
Bất chấp nỗi sợ hãi, tôi đã chuyển đến Mỹ. Tôi tự nhủ rằng chắc chắn sẽ quay lại sau vài tháng nữa, nhưng ít nhất tôi sẽ biết rằng tôi đã thử tới đây.
Khi ở Mỹ, tôi cảm thấy xa rời mọi thứ và mọi người tôi biết. Tôi đang ở một thành phố miền núi nhỏ và ít nhất là với tôi – xa xôi. Các triệu chứng PTSD đầy đủ lại bùng phát và tôi mất cảm giác thèm ăn.
Có thể tôi sẽ chỉ ăn một ít thứ. Không phải là tôi quyết định không ăn, mà là tôi không thể ăn. Rất nhanh tôi nhận ra mình đang trải qua những phản ứng sinh tồn bản năng đến từ những trải nghiệm sang chấn trước đó.
Sang chấn Là Mấu Chốt Còn Thiếu
Bước đầu tiên giúp được tôi chính là tìm hiểu về sang chấn và cách nó ảnh hưởng đến phản ứng sợ hãi của tôi. Tôi bắt đầu trị liệu trở lại. Lần đầu tiên trong đời, nhà trị liệu nói với tôirằng tôi đã bị sang chấn. Cùng lúc đó, tôi theo học lớp “Giới thiệu về Sang chấn” và được giới thiệu về các tác phẩm của Peter Levine (một cuốn sách năm 1997) và Van der Kolk (một bài báo năm 1994). Thật khó để tin rằng những bài viết này có ý nghĩa như thế nào đối với tôi và hoàn cảnh cuộc sống của tôi bấy giờ. Điều đó đã đánh dấu một bước ngoặt lớn dẫn đến việc tôi trở thành một nhà trị liệu và một học giả nghiên cứu về sang chấn tâm lý.
Khi tôi bắt đầu xem xét sang chấn từ góc độ trị liệu, càng ngày tôi càng cảm thấy cần phải có một khuôn khổ nhất định.
ETI Roadmap After Trauma
Nguồn: Dr. Odelya Gertel Kraybill Expressive Trauma Integration™
Ngoài ra, trải nghiệm của chính tôi đã chỉ ra cách mà sang chấn có thể ảnh hưởng lên mọi mặt nhiều như thế nào. Hầu như mọi khía cạnh trong cuộc sống của tôi đều bị thay đổi theo nhiều cách đau đớn – từ cách tôi ăn uống đến cách ngủ, giao tiếp xã hội, tập thể dục, nghe nhạc và hơn thế nữa. Tôi muốn một cách tiếp cận can thiệp công nhận và giải quyết tất cả các mặt này.
Dần tôi nhận ra thêm một mục tiêu quan trọng thứ ba: ảnh hưởng lâu dài của việc can thiệp – tính ổn định của cá nhân. Trong hành trình của chính mình, tôi phát hiện ra rằng thường thì một cách tiếp cận mới sẽ giúp tôi cảm thấy tốt hơn trong một thời gian ngắn, nhưng sau đó nó sẽ mất dần tác dụng/ Từ việc đọc tài liệu và làm việc với thân chủ, tôi nhận ra đây là một vấn đề phổ biến đối với những người sống sót từ sang chấn. Tôi thấy rằng cần phải có một khung phân tích và điều trị mà tại đó vấn đề này được công nhận và giải đáp cho cả tôi lẫn các thân chủ..
Công cuộc tìm kiếm này đã cho ra đời cái mà tôi gọi là cách tiếp cận hợp nhất diễn đạt san chấn (ETI – Expressive Trauma Integration). Cách này sử dụng khung lý thuyết là một chu kỳ có tính liên tục, nhằm mô tả những gì xảy ra sau sang chấn khi một người sống sót bắt đầu hợp nhất sang chấn ấy vào họ. Khung ETI hướng tới một cách tiếp cận tích hợp trong điều trị, kết hợp tất cả các khía cạnh của cuộc sống và tập trung vào việc xây dựng một tinh thần lành mạnh.
Kinh nghiệm của tôi với tư cách là một người sống sót sau sang chấn và bây giờ là một nhà trị liệu thuyết phục tôi rằng để điều trị sang chấn lâu dài cần phải nhắm vào các khía cạnh khác nhau của sức khỏe. Có nhiều phương thức hữu ích, nhưng khi sử dụng đơn lẻ từng phương thức, kết quả mang lại sẽ không nhất quán và thời gian có hiệu lực cũng bị giới hạn. Tuy nhiên, khi sử dụng theo cách tính hợp chúng có thể mang lại tác động mạnh mẽ kéo dài theo thời gian.
Đau buồn thông thường so với Đau buồn do sang chấn
Trong cuộc sống, tất cả chúng ta đều trải qua nhiều loại đau buồn khác nhau. Tại một thời điểm nào đó, tất cả chúng ta rồi sẽ mất đi những người mà mình yêu quý, những năng lực từng có, những công việc, địa điểm mà mình từng yêu thích. Kubler-Ross mô tả đau buồn gồm 5 giai đoạn: Từ chối, Giận dữ, Mặc cả, Trầm cảm và Chấp nhận. Chúng ta có thể trải qua các giai đoạn này theo trình tự, cùng một lúc, hoặc cũng có thể chỉ trải qua một vài giai đoạn. Đau buồn rất phức tạp và mỗi người đều sẽ có trải nghiệm riêng của mình.
Đau buồn do sang chấn – đau buồn đi kèm với mất mát không đoán trước sẽ khác . Mất mát loại này sẽ kích hoạt các cơ chế sinh tồn hậu sang chấn khi chúng ta đang trải qua tang chế.
Sang chấn có tính bất ngờ đến cỡ nào? Điều đó không thể xác định được. Nó thay đổi từ người này sang người khác.
Học cách sống chung với nỗi sợ
Sợ hãi là một phần của cuộc sống. Giống như hầu hết mọi người, tôi biết điều đó. Tuy nhiên, sau ngần ấy năm, vẫn có những khoảnh khắc tôi cảm thấy đông cứng cả người vì sợ hãi. Hai mươi năm trước vào tháng này anh trai tôi đã mất và tôi vẫn cảm thấy đông cứng khi nhớ lại khoảnh khắc tôi biết tin anh ấy qua đời.
Tiếp cận với những mất mát mang tính sang chấn này qua việc sử dụng cách tích hợp (vận động, tâm thần, âm nhạc, nghệ thuật) đã giúp tôi học cách tự điều chỉnh, giảm bớt căng thẳng hậu sang chấn và trạng thái áp lực. Không phải mọi thứ là sẽ hết hoàn toàn, không phải là sẽ giảm triệt để, nhưng đủ để có thể hòa mình vào cuộc sống, trải qua đau buồn mà không có các phản ứng chiến đấu/bỏ chạy hay đông cứng.
Tôi đã sử dụng liệu pháp tường thuật để vượt qua sang chấn của mình. Khi làm vậy tôi đã học cách điều chỉnh lại thế giới quan về bản thân và quá khứ của mình, tôi thay đổi cách mình định nghĩa về sự chữa lành, khả năng phục hồi và sự trưởng thành sau sang chấn.
Tiến tới Sự Hòa Hợp
Là một nhà trị liệu, mục tiêu chính của tôi với thân chủ thường là hỗ trợ họ đạt được sự hòa hợp với sang chấn. Nghĩa là sao? Ví dụ, đây là một bản tóm tắt rất ngắn gọn về cách (được viết tại thời điểm này, nhưng nó vẫn đang tiếp tục phát triển) tôi hiểu trải nghiệm sang chấn của mình sau nhiều năm nỗ lực hướng tới sự hòa hợp:
Từ tháng 9 năm 1999 cuộc sống tôi đã bị xáo trộn. Tôi là người sống sót sau một số sự kiện đau thương đồng thời cũng đang trải qua căng thẳng liên tục. Tôi đã mất những thứ mà tôi vẫn buồn vì đã mất đi, trong đó có những kỳ vọng nhất định về việc mọi thứ sẽ ra sao đối với tôi và gia đình tôi.
Dẫu cho có những mất mát như vậy nhưng trong thời gian này tôi đã làm được và đạt được nhiều điều mà tôi chưa bao giờ nghĩ rằng mình có thể hoặc thậm chí không dám hy vọng mình sẽ có được. Kết quả là, tôi đã nhận ra năng lực, sự sáng tạo và thậm chí cả những điểm yếu của mình, chúng đều là nguồn lực sống to lớn. Tôi đã tìm được cách sống cùng sang chấn mà vẫn mang lại ý nghĩa và mục đích không chỉ cho tôi mà còn cho nhiều người khác đang sử dụng cách tiếp cận ETI.
Nguồn: Psychology Today
Tác Giả: Odelya Gertel Kraybill, Tiến sĩ, là một nhà trị liệu và học giả sang chấn tích hợp, người viết blog và giảng dạy về hòa hợp sang chấn bền vững ở Hoa Kỳ và nước ngoài.
Lược Dịch: MDP.
Hiệu đính: Waan
The Givers Project 