Một điều đáng buồn là khi tôi đi du lịch vòng quanh châu Á, và đặc biệt là ở Việt Nam, một trong những phản ứng đầu tiên mà tôi nhận được từ những người ở đây khi tôi nói với họ tôi là một nhà trị liệu tâm lý đó là: ‘oh, vậy bạn biết bây giờ tôi đang nghĩ gì không?’ Tất nhiên câu trả lời cho câu hỏi đó là: “không! Tôi không phải là một người đọc suy nghĩ.’. Tôi vẫn tự hỏi làm thế nào điều đó lại trở thành một niềm tin phổ biến như vậy.
Đây chỉ là một ví dụ về những định kiến (những niềm tin tiêu cực) trong tham vấn hoặc trị liệu tâm lý. Một vết nhơ định kiến khác trong một số vùng ở Mỹ, ví dụ, có nhiều hơn sự xấu hổ, ngượng ngùng trong ý nghĩ về việc sẽ tìm đến một người lạ nhờ giúp đỡ.
Tôi hy vọng một phần ít nhất của bài viết này có thể một phần nào đó giúp mang lại một số kiến thức cho người dân này về thực tế của việc trị liệu. Hãy nhìn nhận xem trị liệu là gì và không phải là gì.
TRỊ LIỆU KHÔNG PHẢI LÀ ĐỌC SUY NGHĨ CỦA BẠN:
1) Được rồi đây là một điều hiển nhiên, nhưng rõ ràng sẽ cần được nói đến: Trị liệu không phải là đọc suy nghĩ của một ai đó. Nếu bạn lựa chọn đi đến trị liệu, những điều mà nhà trị liệu của bạn biết đó là những gì mà bạn đã từng chia sẻ mà thôi. Nhà trị liệu của bạn không cố gắng lôi kéo hay lừa lọc bạn bằng bất kỳ cách nào. Nhà trị liệu muốn bạn cảm thấy tốt hơn và có một mối quan hệ rõ ràng (cởi mở và thành thật).
Khi mối quan hệ giữa bạn và nhà trị liệu có tiến triển, theo thời gian, nhà trọ liệu chuyên nghiệp của bạn sẽ bắt đầu hiểu rõ hơn những giá trị của bạn, tại sao bạn bạn lại lựa chọn như vậy, và những lựa chọn này ảnh hưởng như thế nào đến các mối quan hệ của bạn. Một trong những điều thú vị về việc trị liệu đó là nhà trị liệu được phép tiếp cận vào thế giới nội tâm của bạn, dần dần hiểu bạn và các giá trị của bạn và có thể giúp bạn có cái nhìn đúng đắn khi cảm thấy lạc lối. Một điều mà bạn không cần phải lo lắng đó là việc nhà trị liệu biết bạn đang nghĩ gì. Nếu nhà trị liệu có thể đọc được suy nghĩ của bạn, việc này có phải là một điều kinh khủng không? Đúng, bạn đúng rồi đấy, sẽ kinh khủng lắm! Nhưng dù sao thì nhà trị liệu cũng sẽ đứng về phía bạn và mong muốn những gì tốt nhất dành cho bạn mà thôi.
NHÀ TRỊ LIỆU CỦA BẠN LÀ MỘT CON NGƯỜI THẬT (KHÔNG HOÀN MỸ):
1) Một nhà trị liệu giỏi là người đáng tin, thành thật và nhân từ. Nhà trị liệu của bạn có thể mắc phải những sai lầm. Họ sẽ không biết mọi thứ. Họ không dùng bằng cấp để che đậy con người thật của mình. Họ biết cách nói ‘Tôi không biết’ hay ‘Để tôi suy nghĩ về điều này’. Nhà trị liệu của bạn sẽ thận trọng trong việc đưa lời khuyên vì điều mà họ sẽ làm trong một tình huống nào đó không có nghĩa là nó sẽ phù hợp với bạn. Một nhà trị liệu có trình độ sẽ có mục đích tốt và biết thừa nhận những thiếu sót của mình. Họ sẽ không đặt bạn vào những tình huống có hại hoặc nguy hiểm, và sẽ luôn có những ranh giới chuyên nghiệp giữa nhà tham vấn và thân chủ. Vì vậy nhà trị liệu sẽ không tham dự đám cưới của bạn (mặc dù đôi khi vẫn có những ngoại lệ), hoặc sẽ không trị liệu trong bữa tối.
Mối quan hệ nên mang lại cảm giác chuyên nghiệp, trong đó có hai con người chân thành cùng nhau định hướng cái thứ điên rồ mang tên “cuộc sống” này. Tất nhiên, nhà trị liệu sẽ không mặc cả chuyện tiền nong với bạn (trị liệu cho bạn nhằm đổi lại điều gì đó từ bạn), họ không được đề nghị bất kỳ một kiểu quan hệ thân mật nào hơn. Nếu những điều này xảy ra, thân chủ nên cân nhắc việc chấm dứt mối quan hệ ngay lập tức. Có vẻ như đây là một quyết định dễ dàng, nhưng trong bất cứ ngành nghề nào, cũng có người giỏi và có người không. Ví dụ, tại California, có một đề xuất cho rằng khi bắt đầu trị liệu, nhà trị liệu nên đưa cho thân chủ một quyển sách nhỏ tên ‘Trị liệu sẽ không bao gồm hành vi tính dục.’ Thật điên rồ mà!
TRỊ LIỆU KHÔNG LOẠI BỎ VẤN ĐỀ CỦA BẠN:
2) Trị liệu không loại bỏ các vấn đề của thân chủ. Đối với nhiều nhà trị liệu, đã có không ít lần thân chủ đến trị liệu và dừng đến, thậm chí chỉ sau một phiên vì họ rời khỏi phiên mà không thấy có gì thay đổi. Gần đây, một thân chủ của tôi trong phiên đầu tiên đã cùng tôi liệt kê những điều sai trái, và Khi thân chủ thấy rõ rằng tôi không có cách nào loại bỏ được các vấn đề này, tôi nhận được cái nhìn vô cùng ngỡ ngàng ngơ ngác.
Tôi chỉ có thể hình dung cuộc độc thoại nội tâm của thân chủ trong thời điểm đó: ‘Tôi bỏ ra nhiều tiền như vậy mà anh ta không giúp tôi giải quyết được mấy chuyện này sao?!’ Nhà trị liệu không có một loại thuốc ma thuật nào và cũng không thể búng tay là vấn đề của bạn sẽ biến mất. Những gì họ có thể làm là giúp bạn nhận ra được cách bạn hiểu và giải quyết vấn đề một cách sai lệch của mình. Sau đó họ sẽ giúp bạn có những quan điểm, kỹ năng và các công cụ mới để bạn có thể bắt đầu cảm thấy tốt hơn. Freud đã từng nói: ‘Kết quả tốt nhất mà trị liệu mang lại đó là sự đau khổ bình thường của con người’.
TRỊ LIỆU LÀ MỘT ĐIỀU SINH ĐỘNG:
2) Trị liệu nên mang lại cảm giác sống động. Đôi khi những khoảnh khắc hữu ích nhất là khi có cảm xúc cao trào (xúc động), mãnh liệt (cảm giác mạnh), hay kích thích suy nghĩ (đạt được những hiểu biết sâu sắc). Nếu trải nghiệm trị liệu của bạn có cảm giác nhàm chán và hời hợt, bạn chỉ nói về một ngày của mình, hoặc thậm chí tệ hơn nữa là nói về một ngày của nhà trị liệu (haha) thì đó mới là vấn đề. Một nhà trị liệu giỏi không chỉ đơn giản là lắng nghe với vẻ mặt vô cảm và hỏi ‘Điều đó làm bạn cảm thấy như thế nào?’ Mặc dù sẽ có lúc chúng ta đụng đến câu hỏi này (ví dụ thân chủ đang tránh né một số cảm xúc nhất định), một nhà trị liệu thường sẽ quan tâm đến cách sinh hoạt hơn là cảm giác của bạn. Nói cách khác, những thách thức trọng yếu trong mối quan hệ của bạn là gì? Điều gì ẩn sau các lựa chọn có vấn đề của bạn? Trải nghiệm ấy khơi gợi lại trong bạn điều gì? Một nhà trị liệu giỏi sẽ mang lại cảm giác giống như một đối tác kết hợp với bạn để tìm cách đối phó tốt nhất với những thách thức trong cuộc sống. Một nhà trị liệu có thể giống như một người hướng dẫn, đưa ra một lộ trình, về cách mà bạn nên tiếp cận với những khó khăn của mình. Trị liệu phải mang lại cảm giác đáng tin, chân thực, dễ tổn thương và sống động!
TRỊ LIỆU KHÔNG DỄ DÀNG:
3) Trị liệu không dễ đâu! Một nhà trị liệu có kỹ năng sẽ thách thức bạn bằng những câu hỏi khó đòi hỏi bạn phải thành thật một cách tàn nhẫn với bản thân. Thêm nữa, trị liệu hầu như sẽ gợi ra những cảm giác, cảm xúc đau khổ mà bạn không muốn đối phó. Học cách đối mặt với những cảm xúc khó khăn mới là một trong những lợi ích lớn nhất của trị liệu.
Trị liệu đòi hỏi phải có nỗ lực. Nhà trị liệu có thể cho bài tập về nhà hoặc một số đề xuất mà TC cần luyện tập. Nếu thân chủ đến trị liệu và mong đợi nhà trị liệu làm hết mọi việc, thân chủ sẽ dễ sớm kết thúc việc trị liệu và thất vọng về kết quả nhận được (hoặc thất vọng vì không có kết quả). Việc tốt nhất mà chúng ta có thể làm cho chính mình thực chất rất đơn giản nhưng sẽ không dễ thực hiện. Cách chữa lành tốt nhất chính là hoàn toàn cho phép bản thân tổn thương khi ở bên một người.
Việc này làm nảy sinh đủ mọi vấn đề, trong số đó có cảm giác dễ bị tổn thương khi gần gũi và sợ bị từ chối. Khi chúng ta có thể luyện tập việc thừa nhận và tìm hiểu về nỗi sợ, về khó khăn của mình với một nhà trị liệu, chúng ta sẽ dần có được tự tin và kỹ năng để làm điều đó với những người khác.
TRỊ LIỆU CÓ TÍNH NGHỊCH LÝ:
3) Nghịch lý là những điều mà chúng ta cho rằng sai nhưng thật ra lại là đúng. Nói cách khác, nghịch lý là một phát biểu (hoặc khẳng định) đúng, mặc dù nghe thì có vẻ sai. Ví dụ: để trở nên toàn vẹn chúng ta phải làm trống chính mình (nghịch lý tâm hồn). Hoặc một ví dụ khác như: Để vượt qua nỗi đau thì phải trải qua nỗi đau (nghịch lý tâm lý), hướng về phía nỗi đau thay vì tránh né nó.
Điều mà chúng ta thường học được trong cuộc sống chính là rất nhiều thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta. Chúng ta cố gắng kiểm soát hoàn cảnh của mình (Điều mà chúng ta thường học được, mua căn nhà đẹp, và có công việc thích hợp), để sau đó phải đối mặt với nỗi đau, rối loạn chức năng và các mối quan hệ tệ hại. Chúng ta tìm đến trị liệu để học cách chấp nhận dòng chảy cuộc sống thay vì bám dính vào suy nghĩ rằng cuộc sống của mình nên như thế này. Vậy nên chúng ta thường tìm thấy tự do khi biết chấp nhận (không có nghĩa là từ bỏ) thay vì luôn cố kiểm soát.
Tương tự như vậy, đương đầu với khó khăn thay vì tránh né mới giúp bộc lộ những mặt mà chúng ta cần để tâm hơn. Nghịch lý cũng có thể là làm ngược lại với điều mà mình nghĩ trước đó. Một trong những trích dẫn yêu thích của tôi về nghịch lý là của Carl Rogers: ‘Nghịch lý của sự tò mò chính là càng chấp nhận được chính con người mình thì càng dễ thay đổi.’
Nguồn: Herosjourneytherapy.com
Lược dịch: The Givers Team
The Givers Project 